Kosmetyki do skóry atopowej twarzy mają dwa zadania: myć tak, by nie naruszać i tak osłabionej bariery naskórka, oraz uzupełniać lipidy, których skórze brakuje. Taką rolę pełni seria Atopy Tolerance polskiej marki Vis Plantis, przeznaczona do skóry suchej, wrażliwej i atopowej, złożona m.in. z emulsji do mycia twarzy i kremu. Kosmetyki tego typu nie leczą atopowego zapalenia skóry, ale są ważną częścią codziennej pielęgnacji, która zmniejsza ryzyko zaostrzeń.
Na czym polega pielęgnacja skóry atopowej
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła choroba zapalna, w której bariera naskórka jest osłabiona. Skóra traci więcej wody, łatwiej wnikają w nią alergeny i drażniące substancje, a swędzenie prowadzi do drapania i kolejnych podrażnień. Na twarzy objawia się suchością, zaczerwienieniem, łuszczeniem, szczególnie wokół oczu, na powiekach i w okolicy ust.
Podstawą postępowania jest codzienne stosowanie emolientów, czyli preparatów natłuszczających i odbudowujących barierę, także wtedy, gdy skóra wygląda dobrze. W okresie zaostrzeń dermatolog zwykle zaleca leki przeciwzapalne, a kosmetyki są uzupełnieniem leczenia, nie jego zamiennikiem. Jeśli zmiany sączą się, pękają, są rozległe, bardzo swędzą lub pojawiają się po raz pierwszy, potrzebna jest wizyta u lekarza.
Jak stosować kosmetyki do skóry atopowej twarzy
- Mycie: emulsja, olejek lub krem myjący bez SLS i SLES, najlepiej o pH zbliżonym do pH skóry. Nakładaj na wilgotną twarz, masuj krótko i spłukuj letnią wodą. Wieczorem wystarczy jedno mycie, a rano często samo przemycie wodą lub emulsją bez spłukiwania, jeśli producent na to pozwala.
- Osuszanie: przykładaj miękki ręcznik, bez pocierania.
- Krem: nakładaj od razu na lekko wilgotną skórę, najpóźniej kilka minut po myciu. W razie potrzeby powtarzaj w ciągu dnia, zwłaszcza na mrozie i w suchych pomieszczeniach.
- Ochrona przeciwsłoneczna: filtry mineralne lub dobrze tolerowane filtry dla skóry wrażliwej, bez zapachu.
Do demakijażu skóra atopowa zwykle lepiej znosi łagodne emulsje i mleczka niż mocno pieniące się żele. Wiele osób dobrze toleruje płyn micelarny do cery wrażliwej i nadwrażliwej, ale przy bardzo suchej skórze resztki micel warto spłukać wodą. Przykłady łagodnych środków myjących opisujemy też w tekście o żelu oczyszczającym do cery suchej i wrażliwej.
Na co zwracać uwagę przy wyborze
- Składniki odbudowujące barierę: ceramidy, cholesterol, wolne kwasy tłuszczowe, skwalan, masło shea, oleje bogate w kwas linolowy, np. z wiesiołka lub ogórecznika.
- Humektanty i łagodzące: gliceryna, pantenol, alantoina, niacynamid w niskim stężeniu, owies koloidalny, ekstrakty z roślin o działaniu kojącym.
- Brak potencjalnie drażniących dodatków: bez kompozycji zapachowych, olejków eterycznych, alkoholu denaturowanego i barwników. Krótki skład ułatwia znalezienie składnika, który ewentualnie szkodzi.
- Opakowanie: pompka lub tuba zamiast słoiczka ogranicza zanieczyszczenie kremu.
- Tolerancja: nawet łagodny kosmetyk może nie pasować konkretnej skórze. Nowy produkt najpierw testuj na małym fragmencie, np. przy linii żuchwy, przez kilka dni.
Warto pamiętać, że naturalny nie znaczy łagodny. Ekstrakty roślinne i olejki eteryczne to częsta przyczyna alergii kontaktowych u osób z AZS. Kosmetyki z roślinnymi składnikami dla skóry atopowej powinny mieć je w dobrze przebadanej, oczyszczonej formie.
Powieki i okolice ust
Skóra powiek jest najcieńsza na twarzy, dlatego zmiany atopowe pojawiają się tam często i szybko się nasilają. Na powieki nakłada się bardzo cienką warstwę tego samego emolientu co na twarz albo krem przeznaczony do okolic oczu o krótkim, bezzapachowym składzie. Usta i kąciki ust warto chronić prostą pomadką lub maścią ochronną bez aromatów, bo smakowe i zapachowe dodatki w pomadkach to częsty powód podrażnień. Zmiany na powiekach, które nie mijają mimo łagodnej pielęgnacji, mogą też świadczyć o alergii kontaktowej, np. na składniki kosmetyków do makijażu czy lakierów do paznokci, dlatego warto pokazać je dermatologowi.
Najczęstsze błędy w pielęgnacji skóry atopowej twarzy
- Stosowanie emolientu tylko w czasie zaostrzeń. Krem odbudowujący barierę działa najlepiej, gdy używa się go codziennie, także w okresach spokoju.
- Częste zmiany kosmetyków. Każdy nowy produkt to ryzyko podrażnienia. Gdy znajdziesz dobrze tolerowany zestaw, warto przy nim zostać.
- Gorąca woda, sauna i długie kąpiele. Nasilają przesuszenie i swędzenie.
- Peelingi ziarniste i kwasy. Przy aktywnych zmianach nie stosuje się złuszczania, a w okresie remisji tylko bardzo łagodne formy po konsultacji z dermatologiem.
- Domowe sposoby. Okłady z ziół, soki z cytryny czy olejki eteryczne nakładane na skórę mogą wywołać alergię kontaktową i pogorszyć stan skóry.
- Zbyt gruba warstwa kremu pod makijaż. Rano lepiej nałożyć emolient wcześniej i dać mu się wchłonąć, a makijaż ograniczyć do kosmetyków o prostym składzie.
Na stan skóry atopowej wpływa też otoczenie. Pomagają nawilżacz powietrza w sezonie grzewczym, bawełniane szaliki zamiast wełnianych, krótkie paznokcie, które ograniczają uszkodzenia przy drapaniu, oraz pranie pościeli i ręczników w łagodnym środku bez zapachu. Zimą przed wyjściem na mróz warto nałożyć na policzki bogatszy krem ochronny, a latem chronić skórę przed potem, który u wielu osób z AZS nasila swędzenie. Przy nawracających problemach warto prowadzić prosty dziennik: zapisywać kosmetyki, pogodę i sytuacje, po których skóra się pogarsza. Ułatwia to rozmowę z dermatologiem i pozwala szybciej znaleźć czynniki wywołujące zaostrzenia.
Alternatywy w tej samej kategorii
Podobne zadania pełnią emolienty z aptecznych linii dermokosmetycznych przeznaczone do twarzy i ciała, kremy barierowe z ceramidami, balsamy z owsem koloidalnym oraz pielęgnacja inspirowana minimalizmem, w której używa się dosłownie dwóch produktów: łagodnego środka myjącego i jednego dobrze tolerowanego kremu. Osoby z cerą wrażliwą, ale nie atopową, mogą sięgnąć też po delikatną pielęgnację wieloetapową opartą na nawilżających esencjach i tonikach, o której piszemy w tekście o koreańskiej pielęgnacji w uproszczonej, polskiej wersji. Przy AZS lepiej jednak ograniczać liczbę kosmetyków. Więcej poradników znajdziesz w kategorii pielęgnacja twarzy.
Najczęstsze pytania
Czy kosmetyki do skóry atopowej mogą zastąpić leczenie?
Nie. Emolienty i łagodne środki myjące są podstawą pielęgnacji, ale przy zaostrzeniach AZS potrzebne jest leczenie zalecone przez dermatologa.
Jak często nakładać krem przy skórze atopowej?
Co najmniej dwa razy dziennie, a przy dużej suchości częściej. Najlepiej na lekko wilgotną skórę zaraz po myciu.
Czy skóra atopowa może używać kosmetyków naturalnych?
Może, ale ostrożnie. Olejki eteryczne i niektóre ekstrakty roślinne często uczulają, więc lepiej wybierać krótkie składy bez zapachu.