Klechdy Wójcickiego, czyli zbiór starożytnych podań i powieści ludu polskiego i Rusi, który Kazimierz Władysław Wójcicki opracował w pierwszej połowie XIX wieku, to jedna z klasycznych pozycji polskiego folkloru. Znajdziemy w nim opowieści o diabłach, czarownicach, ukrytych skarbach, zaklętych miejscach i istotach nadprzyrodzonych, przekazywane przez pokolenia ustnie, zanim trafiły na papier. Taka książka to dobry pomysł na prezent dla miłośników historii, baśni i dawnych wierzeń.
Czym są klechdy i co zawiera zbiór Wójcickiego
Klechda to dawne określenie podania lub opowieści ludowej, w której elementy fantastyczne mieszają się z realiami życia na wsi. Wójcicki należał do pokolenia XIX-wiecznych zbieraczy, którzy w duchu romantyzmu chcieli ocalić od zapomnienia twórczość ludową. Jego zbiór pokazuje, w co wierzyli dawni mieszkańcy ziem polskich i ruskich, czego się bali i jakie wartości przekazywali dzieciom. Opowieści często mają wymowę moralną: chciwość i pycha zostają ukarane, a pracowitość, dobroć i dotrzymane słowo nagrodzone.
Dla współczesnego czytelnika klechdy są oknem na dawną wyobraźnię. Pojawiają się w nich postaci znane z ludowych wierzeń i miejsca, które według przekazów kryły skarby albo były siedzibą złych mocy. Wiele podań wiąże się z konkretnymi okolicami, górami, jeziorami czy zamkami, dlatego można je czytać jak przewodnik po regionalnych legendach. Motywy z takich opowieści wracają dziś w literaturze fantastycznej, filmach i grach, a znajomość źródeł pozwala je łatwiej rozpoznać.
Dla kogo to dobry prezent i jak go wybrać
- Dla miłośników fantastyki inspirowanej słowiańskimi wierzeniami.
- Dla osób interesujących się historią, etnografią i regionalnymi tradycjami.
- Dla rodziców, którzy chcą czytać dzieciom dawne opowieści, wybierając odpowiednie fragmenty.
- Dla kolekcjonerów starannie wydanych książek.
Zbiór był wielokrotnie wznawiany, a poszczególne wydania różnią się opracowaniem. Na prezent warto wybrać edycję ze wstępem i przypisami, które objaśniają dawne słownictwo i kontekst, a dla rodziny z dziećmi wydanie ilustrowane. Przed zakupem dobrze jest sprawdzić, czy to pełny tekst, czy wybór podań.
Prezent zyska osobisty charakter, jeśli dołączysz do niego krótki liścik z ulubioną legendą z okolic obdarowanej osoby albo zaproszenie na wspólny wypad w miejsce, o którym opowiada jedno z podań. Książkę można też połączyć z drobiazgiem, który zachęci do lektury: zakładką, świecą czy ciepłym kocem. Taki zestaw sprawdzi się na święta, imieniny i jako upominek dla wychowawcy czy osoby pracującej w bibliotece, bo pokazuje, że prezent wybrano z myślą o czyichś zainteresowaniach, a nie przypadkiem.
Książka na prezent zostaje na lata i można do niej wracać. Jeśli szukasz innych propozycji, zajrzyj do tekstu o tym, jak wybrać prezent w formie przeżycia, oraz do pomysłów na osobisty prezent na rocznicę ślubu.
Język XIX-wiecznych zbiorów bywa archaiczny, dlatego najlepiej czytać je bez pośpiechu, po jednej lub dwóch opowieściach naraz, choćby na głos podczas zimowych wieczorów. Część podań jest mroczna i może przestraszyć młodsze dzieci, więc fragmenty dla nich warto wybrać samodzielnie. Więcej inspiracji znajdziesz w dziale lektury i inne tematy.
Najczęstsze pytania
Czy klechdy nadają się dla dzieci?
Część z nich tak, ale niektóre opowieści są mroczne. Najlepiej wybrać fragmenty samodzielnie i czytać je razem z dzieckiem.
Czym klechda różni się od baśni?
Klechda to dawna nazwa podania ludowego, często związanego z konkretnym miejscem lub wierzeniem. Baśń jest pojęciem szerszym i nie zawsze ma ludowe źródło.