Termometr bezdotykowy na podczerwień mierzy temperaturę ciała na podstawie promieniowania cieplnego emitowanego przez skórę, najczęściej na czole lub skroni, bez kontaktu z ciałem. Modele takie jak Diagnostic NC300 marki Diagnosis podają wynik w ciągu sekundy i często pozwalają też zmierzyć temperaturę przedmiotów, płynów czy powietrza w pomieszczeniu. To wygodne rozwiązanie w domu z dziećmi, ale żeby wyniki były wiarygodne, trzeba znać zasady prawidłowego pomiaru i ograniczenia tej metody.
Jak działa termometr bezdotykowy
Każde ciało o temperaturze wyższej od zera bezwzględnego emituje promieniowanie podczerwone. Czujnik w termometrze odbiera to promieniowanie z niewielkiego obszaru skóry i przelicza je na temperaturę. Ponieważ temperatura skóry różni się od temperatury wnętrza ciała, urządzenie stosuje algorytm, który szacuje temperaturę ciała na podstawie pomiaru powierzchniowego. Dlatego tak ważne jest, by mierzyć w sposób zalecany przez producenta, z odpowiedniej odległości i w stabilnych warunkach.
Zalety i ograniczenia
- Zalety: szybkość, higiena, bo nie ma kontaktu ze skórą, możliwość pomiaru u śpiącego dziecka, łatwość dezynfekcji, często pamięć wyników i dodatkowe tryby pomiaru.
- Ograniczenia: wrażliwość na warunki otoczenia, pot, makijaż, przeciąg, świeże wejście z zimna lub ze słońca. Wynik może się różnić od pomiaru w uchu, pod pachą czy w jamie ustnej.
Jak prawidłowo zmierzyć temperaturę
- Aklimatyzacja. Termometr i osoba mierzona powinny przebywać w tym samym pomieszczeniu przez kilkanaście minut. Po powrocie z mrozu, z gorącej kąpieli czy po wysiłku odczekaj z pomiarem.
- Przygotowanie skóry. Czoło powinno być suche, bez potu, kremu i makijażu, nieprzykryte włosami, czapką czy opaską.
- Odległość. Trzymaj termometr w odległości podanej w instrukcji, zwykle kilku centymetrów, prostopadle do czoła lub skroni.
- Pomiar. Naciśnij przycisk i nie przesuwaj urządzenia, dopóki nie pojawi się wynik.
- Powtórzenie. Wykonaj dwa lub trzy pomiary w krótkim odstępie. Jeśli wyniki znacznie się różnią, sprawdź warunki pomiaru.
- Tryb. Upewnij się, że termometr jest ustawiony na pomiar temperatury ciała, a nie przedmiotu.
Przy wątpliwym wyniku, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, warto potwierdzić go innym rodzajem termometru, zgodnie z zaleceniami pediatry.
Pomiar u osób starszych i w pracy
U osób starszych reakcja gorączkowa bywa słabsza, a infekcja może przebiegać przy temperaturze tylko nieznacznie podwyższonej. Dlatego przy pogorszeniu samopoczucia, splątaniu czy osłabieniu nie należy uspokajać się prawidłowym wynikiem, tylko skontaktować się z lekarzem. U seniorów skóra jest też często cieńsza i bardziej sucha, co może wpływać na pomiar powierzchniowy, więc tym bardziej warto przestrzegać zaleceń producenta i powtarzać pomiary.
Termometry bezdotykowe sprawdzają się także tam, gdzie temperaturę mierzy się wielu osobom, na przykład w przedszkolach czy zakładach pracy. W takich warunkach szczególnie ważne jest, by osoby mierzone odczekały chwilę po wejściu z zewnątrz, a urządzenie miało czas dostosować się do temperatury pomieszczenia. Pojedynczy podwyższony wynik warto zweryfikować drugim pomiarem po kilku minutach.
Jaka temperatura jest prawidłowa
Nie istnieje jedna wartość prawidłowa dla każdego. Temperatura ciała zmienia się w ciągu doby: zwykle jest najniższa nad ranem, a najwyższa późnym popołudniem i wieczorem. Wpływają na nią też wysiłek, posiłek, ciepła kąpiel, a u kobiet faza cyklu miesiączkowego. U dzieci bywa nieco wyższa niż u dorosłych, a u osób starszych nieco niższa. Dlatego warto znać swój zwykły wynik, zmierzony w spokoju, gdy jesteś zdrowy lub zdrowa, i porównywać z nim pomiary w czasie choroby.
Ważne jest też miejsce pomiaru. Temperatura mierzona w odbycie jest zwykle o kilka dziesiątych stopnia wyższa niż w jamie ustnej, a ta wyższa niż pod pachą. Termometry bezdotykowe przeliczają pomiar skóry tak, by wynik był zbliżony do temperatury wewnętrznej, ale sposób przeliczenia różni się między modelami. Nie dodawaj ani nie odejmuj samodzielnie żadnych wartości od wyniku, chyba że wprost przewiduje to instrukcja.
Jak wybrać termometr bezdotykowy
- Status wyrobu medycznego. Termometr do pomiaru temperatury ciała powinien być wyrobem medycznym z odpowiednimi oznaczeniami. Tanie termometry przemysłowe mierzą temperaturę powierzchni i nie nadają się do oceny gorączki.
- Dokładność i zakres pomiaru. Producent podaje je w specyfikacji. Warto porównać te dane między modelami.
- Czytelny, podświetlany wyświetlacz. Ułatwia pomiar w nocy, bez zapalania światła.
- Sygnalizacja gorączki. Zmiana koloru podświetlenia przy podwyższonej temperaturze to praktyczna funkcja.
- Tryb cichy. Przydaje się przy pomiarach u śpiącego dziecka.
- Pamięć wyników. Pozwala śledzić przebieg gorączki i przekazać informację lekarzowi.
- Dodatkowe tryby. Pomiar temperatury mleka, kąpieli czy pomieszczenia to miły dodatek, choć nie zastępuje termometru kąpielowego czy pokojowego.
Termometr bezdotykowy a inne rodzaje termometrów
Termometr bezdotykowy to tylko jedna z dostępnych opcji. Każdy rodzaj ma swoje miejsce w domowej apteczce:
- Termometr elektroniczny z sondą mierzy temperaturę pod pachą, w jamie ustnej lub w odbycie. Pomiar trwa dłużej i wymaga kontaktu, ale jest prosty i niedrogi. Pomiar w odbycie bywa zalecany przez pediatrów u najmłodszych niemowląt jako najdokładniejszy.
- Termometr douszny mierzy promieniowanie cieplne z błony bębenkowej. Jest szybki, ale wymaga prawidłowego ułożenia końcówki w przewodzie słuchowym, a woskowina lub zapalenie ucha mogą wpływać na wynik. Używa się w nim jednorazowych osłonek.
- Termometr bezdotykowy jest najwygodniejszy przy częstych pomiarach i u śpiącego dziecka, ale najbardziej wrażliwy na warunki otoczenia.
Wyniki uzyskane różnymi metodami mogą się nieco różnić, bo temperatura w poszczególnych miejscach ciała nie jest identyczna. Dlatego, obserwując przebieg choroby, najlepiej mierzyć temperaturę zawsze tym samym termometrem i w ten sam sposób. Lekarzowi warto przekazać, jaką metodą wykonano pomiar.
Dla kogo termometr bezdotykowy, a kiedy lepiej inny
Termometr bezdotykowy najlepiej sprawdza się w rodzinach z dziećmi, które nie chcą trzymać termometru pod pachą, przy częstych kontrolach w czasie infekcji oraz u osób leżących, którym trudno zmienić pozycję do pomiaru. Jest też wygodny, gdy kilka osób w domu choruje jednocześnie, bo nie wymaga kontaktu ze skórą. Gorzej wypada tam, gdzie liczy się bardzo precyzyjny wynik: u niemowląt w pierwszych tygodniach życia, przy monitorowaniu gorączki na zlecenie lekarza czy u osób z chłodną, spoconą skórą. W takich sytuacjach dobrze mieć w apteczce także zwykły termometr elektroniczny i ustalić z lekarzem, którą metodę stosować.
Termometr w domu z dziećmi
U dzieci gorączka pojawia się często i potrafi szybko narastać. Pomiar bezdotykowy pozwala sprawdzić temperaturę w nocy bez budzenia, co jest jego dużą zaletą. Warto jednak zapisywać wyniki wraz z godziną i podanymi lekami, bo taka notatka pomaga zarówno rodzicom, jak i lekarzowi ocenić przebieg infekcji. Termometr przechowuj w etui, w suchym miejscu, poza zasięgiem dzieci, a przed sezonem przeziębień sprawdź baterie.
Gorączka: kiedy obniżać i kiedy do lekarza
Gorączka to naturalna reakcja organizmu na infekcję. Za gorączkę uznaje się zwykle temperaturę od 38 stopni Celsjusza, a wartości nieco niższe, ale podwyższone, określa się jako stan podgorączkowy. Sama liczba na termometrze to jednak nie wszystko: ważne jest samopoczucie, nawodnienie i inne objawy.
Natychmiastowej konsultacji lekarskiej wymaga gorączka u niemowlęcia poniżej trzeciego miesiąca życia, a także gorączka, której towarzyszą: duszność, sztywność karku, drgawki, wysypka nieblednąca pod uciskiem, silna senność lub trudność w nawiązaniu kontaktu, odwodnienie, uporczywe wymioty czy silny ból. Do lekarza warto się zgłosić również wtedy, gdy gorączka utrzymuje się dłużej niż kilka dni lub nawraca. Leki przeciwgorączkowe stosuj zgodnie z ulotką i zaleceniami lekarza, pamiętając o dawkowaniu dostosowanym do masy ciała u dzieci. Ich celem jest przede wszystkim poprawa samopoczucia, a nie sprowadzenie wyniku na termometrze do normy za wszelką cenę. Dzieciom nie podaje się kwasu acetylosalicylowego, chyba że wyraźnie zaleci to lekarz.
Pielęgnacja w czasie gorączki
Podczas gorączki ważne jest picie płynów, odpoczynek i lekkostrawne posiłki. Nie należy przegrzewać chorego ani owijać go grubymi kocami. Pomieszczenie warto regularnie wietrzyć i dbać o odpowiednią wilgotność powietrza. Suche, przegrzane powietrze w sezonie grzewczym przesusza też skórę i błony śluzowe, więc po chorobie warto wrócić do łagodnej pielęgnacji z emolientami, także skóry głowy, o czym przeczytasz w poradniku o tym, jak dbać o suchą skórę głowy.
Jeśli masz wątpliwości, czy objawy wymagają wizyty, skorzystaj z teleporady lub nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. W sytuacjach zagrożenia życia, na przykład przy drgawkach czy utracie przytomności, dzwoń pod numer alarmowy.
Najczęstsze błędy przy pomiarze
- Pomiar zaraz po wejściu z zimna lub ze słońca. Skóra jest wtedy chłodniejsza lub cieplejsza niż wnętrze ciała.
- Mierzenie przez włosy, czapkę lub spocone czoło. Zafałszowuje wynik.
- Zła odległość. Zbyt daleko lub zbyt blisko termometr odczytuje temperaturę nieprawidłowo.
- Używanie termometru przemysłowego. Taki sprzęt nie jest przeznaczony do pomiaru temperatury ciała.
- Ignorowanie objawów przy prawidłowym wyniku. Jeśli dziecko jest bardzo osłabione lub ma inne niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem niezależnie od wskazań termometru.
- Brak konserwacji. Brudna soczewka czujnika i słabe baterie wpływają na dokładność. Czyść czujnik zgodnie z instrukcją i wymieniaj baterie na czas.
Termometr to podstawa domowej apteczki, obok innych urządzeń, takich jak inhalator tłokowy, o którym piszemy w tekście o tym, jak prowadzić nebulizację w domu. Więcej artykułów znajdziesz w dziale poświęconym zdrowiu i profilaktyce.
Najczęstsze pytania
Czy termometr bezdotykowy jest dokładny?
Wyrób medyczny używany zgodnie z instrukcją daje wiarygodne wyniki, ale jest wrażliwy na warunki pomiaru, na przykład pot, przeciąg czy wejście z zimna.
Gdzie mierzyć temperaturę termometrem bezdotykowym?
Najczęściej na środku czoła lub na skroni, zgodnie z instrukcją producenta, na suchej i odsłoniętej skórze.
Od jakiej temperatury mówimy o gorączce?
Zwykle od 38 stopni Celsjusza. U niemowląt w pierwszych miesiącach życia każda gorączka wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.