Rajstopy uciskowe to wyroby, które wywierają na nogi stopniowany nacisk, największy przy kostce i malejący ku górze. Taki ucisk wspomaga powrót krwi żylnej do serca, dzięki czemu nogi mniej puchną i są lżejsze pod koniec dnia. Veera, polska marka rajstop i pończoch, ma w ofercie modele o działaniu profilaktycznym, przeznaczone dla osób, które dużo siedzą, stoją lub chodzą w butach na obcasie. Poniżej wyjaśniamy, czym różni się ucisk profilaktyczny od leczniczego, dla kogo są takie rajstopy, jak je dobrać i jak dbać o nogi na co dzień.
Rajstopy uciskowe: profilaktyka a leczenie
W tej kategorii warto rozróżnić dwa rodzaje wyrobów:
- rajstopy i pończochy profilaktyczne, często nazywane uciskowymi lub przeciwżylakowymi, o łagodniejszym ucisku. Są dostępne bez recepty i przeznaczone dla osób zdrowych, które chcą zmniejszyć zmęczenie i obrzęki nóg,
- wyroby kompresyjne o działaniu leczniczym, w określonych klasach ucisku, które dobiera lekarz, najczęściej przy przewlekłej niewydolności żylnej, żylakach, po zabiegach na żyłach lub po zakrzepicy.
Ucisk mierzy się w milimetrach słupa rtęci (mmHg) przy kostce. Producenci wyrobów profilaktycznych podają zwykle jego wartość lub zakres na opakowaniu. Jeśli masz zdiagnozowaną chorobę żył, nie wybieraj ucisku na własną rękę: zbyt słaby nie przyniesie efektu, a niewłaściwie dobrany może zaszkodzić.
Warto też wiedzieć, że rajstopy uciskowe nie usuwają żylaków. Mogą zmniejszać objawy i wspierać profilaktykę, ale samej przyczyny, czyli niewydolności zastawek żylnych, nie zlikwidują.
Dla kogo rajstopy uciskowe i kiedy do lekarza
Profilaktyczne rajstopy uciskowe mogą być pomocne, jeśli:
- pracujesz wiele godzin przy biurku lub w pozycji stojącej,
- często podróżujesz samolotem, autokarem lub samochodem na długich trasach,
- wieczorem odczuwasz ciężkość, mrowienie lub obrzęk kostek,
- często chodzisz w butach na wysokim obcasie, które ograniczają pracę mięśni łydek,
- masz w rodzinie osoby z żylakami i chcesz zadbać o profilaktykę.
Do lekarza warto zgłosić się, gdy obrzęki są duże, utrzymują się rano, dotyczą tylko jednej nogi lub towarzyszy im ból, zaczerwienienie i ucieplenie łydki; takie objawy mogą świadczyć o zakrzepicy i wymagają pilnej konsultacji. Wizyty wymagają też widoczne żylaki, przebarwienia skóry na podudziach i trudno gojące się rany.
Kompresji nie należy stosować bez konsultacji lekarskiej przy chorobach tętnic kończyn dolnych, ciężkiej niewydolności serca, zaawansowanej neuropatii cukrzycowej, a także przy ostrych stanach zapalnych skóry nóg. W ciąży rajstopy uciskowe są często zalecane, ale ich rodzaj i ucisk najlepiej ustalić z lekarzem prowadzącym.
Jak dobrać i nosić rajstopy uciskowe
- Zmierz nogi rano, gdy nie są jeszcze obrzęknięte: obwód kostki, łydki, czasem uda oraz długość nogi. Porównaj wymiary z tabelą producenta, a nie tylko z rozmiarem ubrania.
- Zakładaj rajstopy rano, najlepiej zaraz po wstaniu, zanim nogi zaczną puchnąć.
- Zakładaj je stopniowo: zwiń nogawkę aż do pięty, wsuń stopę, a następnie rozwijaj materiał ku górze, równomiernie rozkładając go na nodze. Nie naciągaj rajstop za ściągacz, bo mogą się podrzeć lub tworzyć ucisk w niewłaściwym miejscu.
- Sprawdź, czy nie ma fałd, zwłaszcza w okolicy kostki i pod kolanem. Zagięty materiał może uciskać i powodować dyskomfort.
- Dbaj o paznokcie i skórę dłoni, bo zadziory łatwo uszkadzają delikatny materiał. Pomocne bywają gumowe rękawiczki.
- Pierz rajstopy delikatnie, w letniej wodzie, i susz je z dala od kaloryfera, żeby nie traciły elastyczności.
Rajstopy uciskowe noszone codziennie z czasem tracą właściwości. Gdy zauważysz, że gorzej trzymają się nogi lub łatwiej się zakładają, to sygnał, że czas je wymienić. Wiele osób ma dwie pary na zmianę, co ułatwia codzienne pranie.
Rajstopy to tylko część profilaktyki. Równie ważne są ruch, zwłaszcza spacery, pływanie i jazda na rowerze, które uruchamiają pompę mięśniową łydek, a także przerwy w siedzeniu, unikanie zakładania nogi na nogę, uniesienie nóg wieczorem oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. Dobrze sprawdza się też chłodny prysznic na nogi zakończony masażem od kostek ku górze.
Rajstopy i podkolanówki uciskowe w podróży
Wielogodzinne siedzenie w samolocie, autokarze czy samochodzie spowalnia przepływ krwi w nogach i zwiększa ryzyko zakrzepicy, zwłaszcza u osób, które mają dodatkowe czynniki ryzyka. Należą do nich między innymi przebyta zakrzepica, niedawna operacja lub uraz, ciąża i połóg, stosowanie antykoncepcji hormonalnej, otyłość i choroba nowotworowa. W podróży pomagają podkolanówki lub rajstopy uciskowe założone przed wyjazdem, picie wody, unikanie alkoholu, luźne ubranie oraz regularne ruchy stóp i krótkie spacery co godzinę lub dwie. Osoby z grupy ryzyka powinny przed dłuższą podróżą zapytać lekarza o sposób zapobiegania zakrzepicy, bo samo założenie rajstop może nie wystarczyć.
Pielęgnacja skóry nóg i alternatywy
Codzienne noszenie rajstop może przesuszać skórę, dlatego warto ją regularnie nawilżać, najlepiej wieczorem, po zdjęciu rajstop. Raz w tygodniu przyda się delikatny peeling cukrowy, który wygładzi skórę bez podrażniania. Przy bardzo suchej, swędzącej skórze podudzi dobrze sprawdzają się proste, bezzapachowe emolienty, podobne do tych, które stosuje się w pielęgnacji wrażliwej skóry dziecka. Więcej o tym, jak dbać o nogi w chłodnych miesiącach, piszemy w tekście o depilacji, złuszczaniu i nawilżaniu nóg zimą.
W tej samej kategorii wyrobów znajdziesz też pończochy samonośne, podkolanówki uciskowe, wygodne w podróży i przy pracy stojącej, oraz rajstopy uciskowe dla kobiet w ciąży, z miejscem na brzuch. Wybór zależy od tego, gdzie nogi puchną najbardziej i jak dużo czasu spędzasz w jednej pozycji. Więcej porad znajdziesz w dziale pielęgnacja ciała.
Najczęstsze pytania
Czy rajstopy uciskowe usuwają żylaki?
Nie. Mogą zmniejszać obrzęki i uczucie ciężkości nóg oraz wspierać profilaktykę, ale nie usuwają istniejących żylaków.
Czy rajstopy uciskowe można nosić na co dzień?
Wyroby profilaktyczne tak, jeśli są dobrze dobrane i komfortowe. Wyroby lecznicze należy nosić zgodnie z zaleceniami lekarza.
Kiedy obrzęk nóg wymaga wizyty u lekarza?
Gdy dotyczy jednej nogi, utrzymuje się rano, towarzyszy mu ból, zaczerwienienie lub ucieplenie łydki. Takie objawy wymagają pilnej konsultacji.