Przyspieszacz opalania to kosmetyk, który ma pobudzać skórę do szybszej produkcji melaniny, a więc do szybszego brązowienia. Czy warto go stosować? Może być dodatkiem dla osób, które i tak spędzają czas na słońcu, ale nie chroni przed promieniowaniem UV, a jego skuteczność bywa przeceniana. Z punktu widzenia dermatologii ważniejsze od tempa opalania jest to, by skóra nie ulegała oparzeniom i była chroniona filtrem.
Jak powstaje opalenizna
Opalenizna to reakcja obronna skóry na promieniowanie ultrafioletowe. Pod wpływem UV komórki barwnikowe, czyli melanocyty, zaczynają wytwarzać więcej melaniny i przekazywać ją do komórek naskórka. Melanina pochłania część promieniowania i ma ograniczać uszkodzenia DNA. Oznacza to, że brązowy odcień skóry jest sygnałem, że skóra już zareagowała na uszkodzenie.
Promieniowanie UVB odpowiada głównie za oparzenia słoneczne i opóźnioną opaleniznę, która pojawia się po kilku dniach. Promieniowanie UVA wnika głębiej, przyczynia się do natychmiastowego, ale krótkotrwałego ściemnienia skóry oraz do fotostarzenia: utraty jędrności, zmarszczek i przebarwień. Oba rodzaje promieniowania zwiększają ryzyko nowotworów skóry. Dlatego dermatolodzy podkreślają, że nie istnieje zdrowa opalenizna w sensie korzyści dla skóry.
Fototyp a opalanie
To, jak szybko się opalamy, zależy przede wszystkim od fototypu, czyli genetycznie uwarunkowanej skłonności skóry do opalania i oparzeń. Osoby o jasnej karnacji, jasnych oczach i rudych lub blond włosach łatwo się parzą i opalają słabo. Osoby o ciemniejszej karnacji opalają się szybciej i rzadziej ulegają oparzeniom, choć także potrzebują ochrony. Żaden kosmetyk nie zmieni fototypu.
Znajomość własnego fototypu pomaga dobrać wysokość filtra i czas przebywania na słońcu. Osoby, które po krótkim spacerze w letnie południe mają zaczerwienioną skórę, powinny wybierać najwyższą ochronę i traktować opalanie jako coś, czego lepiej unikać. Osoby o ciemniejszej karnacji mogą przebywać na słońcu dłużej bez oparzeń, ale skumulowane promieniowanie i tak wpływa na stan ich skóry, dlatego również powinny stosować filtr na co dzień.
Czym jest przyspieszacz opalania i jak działa
Przyspieszacze opalania to zwykle balsamy, olejki lub spraye zawierające składniki, które według producentów mają wspierać produkcję melaniny. Najczęściej spotyka się w nich:
- Tyrozynę. To aminokwas, z którego organizm wytwarza melaninę. Jej skuteczność w kosmetyku nakładanym na skórę jest dyskusyjna, ponieważ produkcja barwnika zależy głównie od działania promieni UV, a nie od ilości tyrozyny na powierzchni naskórka.
- Ekstrakty roślinne i karotenoidy. Beta-karoten, olej z marchwi czy ekstrakt z orzecha włoskiego mogą nadawać skórze lekko złocisty odcień i wspierać jej kondycję, ale nie przyspieszają opalania w istotny sposób.
- Składniki brązujące. Część produktów zawiera niewielką ilość DHA (dihydroksyacetonu) lub erytrulozy, które barwią naskórek niezależnie od słońca. To one dają szybki, widoczny efekt.
- Oleje i emolienty. Nawilżają skórę, ale olejki bez filtra mogą sprawić, że skóra łatwiej ulegnie oparzeniu, bo zachęcają do długiego leżenia na słońcu.
Wiele przyspieszaczy w ogóle nie zawiera filtrów UV albo ma bardzo niski SPF. To najważniejsza informacja przy wyborze: przyspieszacz nie jest kosmetykiem ochronnym i nie może zastępować kremu z filtrem.
Jak czytać etykietę kosmetyku do opalania
Ponieważ przyspieszacze, olejki brązujące i kremy z filtrem stoją często obok siebie, łatwo je pomylić. Przed wyjściem na słońce warto sprawdzić na opakowaniu kilka informacji:
- Wartość SPF. Mówi o ochronie przed promieniowaniem UVB. Brak oznaczenia SPF oznacza brak deklarowanej ochrony, niezależnie od tego, jak „letnio” wygląda produkt.
- Symbol UVA w kółku. W Unii Europejskiej oznacza, że ochrona przed UVA jest odpowiednio wysoka w stosunku do deklarowanego SPF. To ważne, bo UVA odpowiada za fotostarzenie.
- Wodoodporność. Produkt wodoodporny dłużej utrzymuje się na skórze w trakcie kąpieli, ale po wyjściu z wody i wytarciu ręcznikiem i tak trzeba go nałożyć ponownie.
- Sformułowania „wspomaga opalanie”, „intensyfikuje kolor”. Sugerują przyspieszacz albo kosmetyk brązujący, a nie produkt ochronny. Jeśli obok nie ma wyraźnego SPF, taki kosmetyk wymaga osobnego filtra.
Przy produktach łączących przyspieszacz z niskim filtrem warto pamiętać, że SPF na poziomie kilku jednostek to dla większości osób zbyt słaba ochrona podczas plażowania w pełnym słońcu.
Czy warto stosować przyspieszacz opalania
Przyspieszacz może mieć sens jako kosmetyk pielęgnacyjny i upiększający, jeśli traktuje się go jako dodatek, a nie podstawę. Jego realne zalety to nawilżenie skóry i, w przypadku produktów z DHA, szybki efekt koloru. Wady to brak ochrony, ryzyko złudnego poczucia bezpieczeństwa oraz możliwość podrażnień przy skórze wrażliwej.
Przyspieszaczy opalania nie powinny stosować osoby:
- o bardzo jasnej karnacji i skłonności do oparzeń,
- z licznymi znamionami barwnikowymi lub nowotworem skóry w wywiadzie, także w rodzinie,
- przyjmujące leki uwrażliwiające na słońce (na przykład niektóre antybiotyki, retinoidy doustne, leki moczopędne),
- stosujące retinoidy lub kwasy złuszczające na skórę,
- w ciąży, gdy skóra jest bardziej skłonna do przebarwień.
W razie wątpliwości warto zapytać lekarza lub farmaceutę, czy przyjmowane leki nie wchodzą w reakcję ze słońcem.
Suplementy na opaleniznę
Obok kosmetyków popularne są suplementy z beta-karotenem, likopenem czy luteiną. Karotenoidy gromadzą się w skórze i mogą nadawać jej lekko złocisty odcień, a jako przeciwutleniacze stanowią część zróżnicowanej diety. Nie są jednak alternatywą dla filtra i nie pozwalają bezpiecznie przebywać dłużej na słońcu. Nadmiar beta-karotenu może dawać pomarańczowe zabarwienie skóry dłoni i stóp, a osoby palące tytoń powinny unikać jego suplementacji w wysokich dawkach. Przed rozpoczęciem przyjmowania suplementów warto porozmawiać z lekarzem, zwłaszcza przy przewlekłych chorobach i przyjmowanych lekach.
Popularne mity o opalaniu
- Baza opalenizny chroni przed oparzeniem. Opalenizna daje bardzo niewielką ochronę, nieporównywalną z kremem z filtrem.
- W pochmurny dzień nie trzeba filtra. Duża część promieniowania UV przenika przez chmury.
- Filtr blokuje opalanie całkowicie. Skóra z filtrem nadal się opala, ale wolniej i z mniejszym ryzykiem oparzeń.
- Ciemna karnacja nie potrzebuje ochrony. Ryzyko oparzeń jest mniejsze, ale fotostarzenie i przebarwienia dotyczą każdego fototypu.
Jak opalać się rozsądnie: krok po kroku
- Przygotuj skórę. Kilka dni przed wyjazdem wykonaj peeling, który wygładzi naskórek i pozwoli na bardziej równomierny koloryt. Sprawdzi się delikatne złuszczanie, na przykład peeling organiczny do ciała. Nie złuszczaj skóry tuż przed wyjściem na słońce.
- Nałóż filtr. Wybierz kosmetyk z szerokim spektrum ochrony UVA i UVB, o SPF dostosowanym do fototypu i warunków. Nakładaj go obficie na około 15-30 minut przed wyjściem.
- Ponawiaj aplikację. Filtr nakładaj ponownie co około dwie godziny oraz po każdej kąpieli, spoceniu się i wytarciu ręcznikiem.
- Unikaj najsilniejszego słońca. W okolicach południa promieniowanie UVB jest najintensywniejsze, dlatego warto wtedy szukać cienia.
- Chroń się także inaczej. Kapelusz, okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV i lekkie ubrania z długim rękawem to ochrona, której nie trzeba ponawiać.
- Zadbaj o skórę po słońcu. Wieczorem nałóż łagodzący i nawilżający kosmetyk, na przykład z pantenolem lub aloesem. Chłodny prysznic po powrocie z plaży dodatkowo przyniesie ulgę rozgrzanej skórze.
Pielęgnacja po opalaniu
Skóra wystawiona na słońce traci wodę i często staje się szorstka. Dobrze nawilżona dłużej zachowuje równy koloryt, a złuszczanie przebiega bardziej równomiernie. Po kąpieli sprawdzą się lekkie musy i balsamy, na przykład lekki mus do ciała, a przy bardziej suchej skórze masła z olejami roślinnymi, takie jak masło arganowe do ciała. Jeśli doszło do oparzenia, czyli skóra jest czerwona, gorąca i bolesna, unikaj dalszej ekspozycji, stosuj chłodne okłady i preparaty łagodzące. Rozległe oparzenia z pęcherzami, gorączką lub dreszczami wymagają kontaktu z lekarzem.
Alternatywa: samoopalacz zamiast przyspieszacza
Jeśli celem jest przede wszystkim brązowy odcień skóry, bezpieczniejszą drogą jest samoopalacz. Kosmetyki z DHA lub erytrulozą reagują z białkami w zewnętrznej warstwie naskórka i nadają mu brązowy kolor, bez udziału promieniowania UV. Efekt utrzymuje się kilka dni i znika wraz ze złuszczaniem naskórka.
- Przed aplikacją wykonaj peeling i nawilż suche miejsca, takie jak łokcie i kolana.
- Nakładaj produkt cienko i równomiernie, najlepiej rękawicą do aplikacji.
- Po nałożeniu umyj dłonie, żeby uniknąć przebarwień między palcami.
- Pamiętaj, że samoopalacz nie chroni przed słońcem. Filtr nadal jest konieczny.
Alternatywą są też balsamy brązujące o stopniowym działaniu, które delikatnie przyciemniają skórę przy codziennym stosowaniu, oraz kosmetyki rozświetlające, dające efekt muśniętej słońcem skóry bez zmiany jej koloru.
Najczęstsze błędy przy opalaniu
- Przyspieszacz zamiast filtra. To najpoważniejszy błąd, który prowadzi do oparzeń.
- Zbyt mała ilość kremu z filtrem. Cienka warstwa daje znacznie niższą ochronę niż deklarowana na opakowaniu.
- Brak ponownej aplikacji. Filtr ściera się i spłukuje, dlatego trzeba go odnawiać.
- Opalanie w solarium. Sztuczne promieniowanie UV również zwiększa ryzyko nowotworów skóry i przyspiesza jej starzenie.
- Ignorowanie zmian na skórze. Znamiona, które zmieniają kształt, kolor lub wielkość, krwawią albo swędzą, trzeba pokazać dermatologowi.
Regularna kontrola znamion u dermatologa to jeden z najprostszych sposobów dbania o skórę osób, które lubią spędzać czas na słońcu. Więcej porad dotyczących pielęgnacji skóry przez cały rok znajdziesz w dziale pielęgnacja ciała.
Najczęstsze pytania
Czy przyspieszacz opalania chroni przed słońcem?
Zazwyczaj nie. Wiele przyspieszaczy nie zawiera filtrów UV, dlatego zawsze trzeba stosować osobny kosmetyk z SPF.
Czy tyrozyna w kosmetyku naprawdę przyspiesza opalanie?
Jej skuteczność w kosmetykach nakładanych na skórę jest dyskusyjna. Produkcja melaniny zależy głównie od promieniowania UV i fototypu.
Co jest bezpieczniejsze: przyspieszacz czy samoopalacz?
Samoopalacz nadaje kolor bez udziału słońca, dlatego jest bezpieczniejszą drogą do opalenizny. Nadal jednak nie zastępuje filtra.
Czy można używać przyspieszacza przy kuracji retinolem?
Lepiej nie. Retinoidy uwrażliwiają skórę na słońce, więc ekspozycja na UV powinna być wtedy ograniczona, a filtr stosowany codziennie.