Mydło ręcznie robione, takie jak kostki polskiej marki Purite, to kosmetyk wytwarzany w małych partiach z olejów roślinnych, ługu i naturalnych dodatków, na przykład ziół, glinek czy olejków eterycznych. Dobrze zrobione mydło rzemieślnicze myje skutecznie, a dzięki zachowanej glicerynie i nadtłuszczeniu bywa łagodniejsze niż przemysłowe kostki. Do twarzy nadaje się jednak nie dla każdego: przy cerze normalnej i tłustej może się sprawdzić, natomiast przy suchej, wrażliwej czy atopowej jego zasadowy odczyn często powoduje ściągnięcie i podrażnienie. Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się te różnice i jak myć twarz kostką z głową.
Czym jest mydło ręcznie robione
Mydło powstaje w reakcji zmydlania, czyli połączenia tłuszczów (olejów i maseł) z zasadą, najczęściej wodorotlenkiem sodu. W wyniku tej reakcji tworzą się sole kwasów tłuszczowych, które mają właściwości myjące, oraz gliceryna. W produkcji przemysłowej glicerynę bywa, że się oddziela, a do kostki dodaje się substancje poprawiające twardość, pienienie i trwałość. W mydłach rzemieślniczych gliceryna zostaje w produkcie i poprawia ich właściwości nawilżające.
Najpopularniejsza metoda produkcji rzemieślniczej to tzw. metoda na zimno. Składniki łączy się w niskiej temperaturze, a gotowe kostki dojrzewają kilka tygodni. W tym czasie reakcja zmydlania się kończy, a mydło twardnieje i staje się łagodniejsze. Kluczowym pojęciem jest nadtłuszczenie: rzemieślnik używa nieco więcej tłuszczu, niż jest potrzebne do przereagowania z ługiem. Ta niewielka nadwyżka olejów pozostaje w kostce i sprawia, że jest ona mniej wysuszająca.
Typowe składniki
- Oleje bazowe: oliwa z oliwek, olej kokosowy, olej palmowy (coraz częściej zastępowany innymi tłuszczami), masło shea, masło kakaowe, olej rycynowy.
- Dodatki pielęgnacyjne: oleje szlachetne (arganowy, z wiesiołka, z pestek malin), mleko kozie, miód, owies.
- Glinki: zielona, biała, różowa, które nadają kolor i lekko oczyszczają.
- Zioła i ekstrakty: lawenda, nagietek, rumianek, pokrzywa.
- Olejki eteryczne lub kompozycje zapachowe.
pH mydła a bariera skóry twarzy
Każde prawdziwe mydło, także rzemieślnicze, ma odczyn zasadowy, zwykle w okolicach pH 9 do 10. Tymczasem pH powierzchni skóry jest lekko kwaśne i mieści się mniej więcej w przedziale 4,5 do 5,5. Kwaśny płaszcz ochronny wspiera barierę naskórkową i prawidłową mikroflorę skóry. Po umyciu twarzy mydłem pH skóry przejściowo rośnie. U zdrowej skóry wraca ono do normy w ciągu kilku godzin, ale przy osłabionej barierze trwa to dłużej i może prowadzić do przesuszenia oraz podrażnień.
Mydło działa na twarz na kilku poziomach jednocześnie. Rozpuszcza sebum, ale razem z nim usuwa część lipidów międzykomórkowych, czyli ceramidów, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych, które uszczelniają naskórek. Środowisko zasadowe sprzyja pęcznieniu warstwy rogowej i może przejściowo zwiększać ucieczkę wody ze skóry. Jest też mniej przyjazne dla części drobnoustrojów tworzących naturalną mikroflorę. Przy grubszej, zdrowej skórze te zmiany mijają niezauważone, przy cienkiej i reaktywnej mogą się kumulować z dnia na dzień.
Twarda woda i osad mydlany
Na odczucia po myciu wpływa również woda. W wodzie twardej, bogatej w jony wapnia i magnezu, mydło tworzy nierozpuszczalne sole, czyli osad dobrze znany z umywalek. Jego cienka warstwa może zostawać na skórze i dawać uczucie szorstkości, a u części osób nasilać podrażnienie. Pomaga staranne spłukanie, przetarcie twarzy tonikiem lub hydrolatem, a gdy to nie wystarcza, zmiana środka myjącego.
Mydło czy syndet
Syndety to kostki i żele oparte na łagodnych syntetycznych substancjach myjących, na przykład Sodium Cocoyl Isethionate czy betainach, o pH zbliżonym do fizjologicznego. Dermatolodzy zwykle zalecają je do twarzy, zwłaszcza przy cerze wymagającej. Mydło nie jest jednak zakazane: dla części osób z cerą normalną i tłustą dobrze nadtłuszczona kostka będzie wygodnym sposobem mycia. Obie formy łatwo odróżnić po składzie. Klasyczne mydło ma na początku listy INCI nazwy w rodzaju Sodium Olivate, Sodium Cocoate, Sodium Shea Butterate albo oleje wymienione razem z Sodium Hydroxide. Syndet w kostce rozpoznasz po łagodnych detergentach na czele składu.
Mydło ręcznie robione a typ cery
Cera tłusta i mieszana
Tu mydło ma największe szanse się sprawdzić. Dobrze usuwa nadmiar sebum, a dodatek glinki zielonej lub węgla aktywnego daje uczucie odświeżenia. Przy cerze mieszanej warto myć kostką głównie strefę T, a policzki traktować delikatniej. Nadmierne odtłuszczanie nie zmniejszy wydzielania sebum, za to może przesuszyć naskórek i sprawić, że cera będzie jednocześnie błyszcząca i ściągnięta.
Cera normalna
Cera bez wyraźnych problemów zwykle dobrze toleruje kostki z oliwą, masłem shea, owsem lub mlekiem kozim i wyższym nadtłuszczeniem. Po myciu wystarczy tonik i lekki krem nawilżający.
Cera sucha i dojrzała
Skóra sucha ma mniej lipidów i wolniej odbudowuje barierę, a z wiekiem proces ten dodatkowo zwalnia. Mydło często pogłębia uczucie ściągnięcia i podkreśla drobne zmarszczki odwodnieniowe. Jeśli taka cera ma być myta kostką, to raczej wieczorem, krótko i zawsze z bogatym kremem po myciu. Rano wystarczy spłukanie twarzy wodą albo przetarcie płynem micelarnym.
Cera wrażliwa i naczynkowa
Zasadowe pH, olejki eteryczne i tarcie to trzy czynniki, które najczęściej wywołują zaczerwienienie i pieczenie. Przy tej cerze bezpieczniejsze są bezzapachowe syndety lub mleczka. Jeśli bardzo zależy Ci na kostce, wybierz wersję bez zapachu i zacznij od testu tolerancji opisanego niżej.
Cera trądzikowa
Przy pojedynczych zaskórnikach mydło z glinką bywa dobrze tolerowane, ale nie leczy trądziku. Leczenie miejscowe, na przykład retinoidami czy nadtlenkiem benzoilu, samo osłabia barierę skóry, więc łączenie go z zasadowym mydłem często kończy się przesuszeniem i łuszczeniem. Trądzik nasilony, bolesne zmiany zapalne i skłonność do blizn wymagają konsultacji z dermatologiem, który dobierze także środek myjący.
Osobną grupą są osoby z AZS, łuszczycą, trądzikiem różowatym lub kontaktowym zapaleniem skóry. W ich przypadku sposób mycia twarzy najlepiej omówić z dermatologiem. Ostrożność warto zachować również przy alergii na olejki eteryczne oraz w ciąży, gdy skóra bywa bardziej reaktywna niż zwykle.
Jak myć twarz mydłem krok po kroku
Zanim kostka trafi na całą twarz, przez kilka dni myj nią niewielki fragment skóry, na przykład okolicę żuchwy. Jeśli nie pojawi się zaczerwienienie, świąd ani łuszczenie, możesz przejść do codziennego stosowania.
- Demakijaż. Mydło nie usunie skutecznie wodoodpornego tuszu i filtrów. Najpierw użyj płynu micelarnego lub olejku.
- Spienianie w dłoniach. Nie trzyj kostką bezpośrednio po twarzy. Zwilż dłonie, spień mydło i nałóż pianę na skórę.
- Krótki masaż. Około 20 do 30 sekund, bez mocnego tarcia, z pominięciem okolic oczu.
- Dokładne spłukanie letnią wodą, także przy linii włosów i pod brodą.
- Tonik. Kwaśny tonik lub hydrolat pomaga szybciej przywrócić skórze komfort po myciu zasadowym mydłem.
- Krem. Nałóż go od razu, póki skóra jest lekko wilgotna.
Na początek warto stosować mydło raz dziennie, wieczorem, i obserwować skórę przez dwa, trzy tygodnie. Jeśli po umyciu czujesz silne ściągnięcie, pojawia się łuszczenie lub zaczerwienienie, przenieś kostkę do pielęgnacji ciała, a do twarzy wybierz łagodny żel.
Sygnały, że kostka nie służy twarzy, nie zawsze pojawiają się od razu. Warto zwrócić uwagę na ściągnięcie utrzymujące się dłużej niż kwadrans po myciu, szczypanie przy nakładaniu kremu, który wcześniej nie drażnił, matowy, szarawy koloryt i drobne łuszczenie przy skrzydełkach nosa. Z kolei cera tłusta, która po kilku tygodniach mycia mydłem wydaje się bardziej błyszcząca niż zwykle, też może sygnalizować przesuszenie i podrażnienie naskórka. W obu przypadkach lepiej wrócić do łagodniejszego środka myjącego i dać skórze kilka tygodni na regenerację.
Jak wybrać mydło rzemieślnicze do twarzy
- Pełny skład. Rzetelny producent podaje skład INCI, w tym rodzaj olejów i informację o olejkach eterycznych.
- Nadtłuszczenie. Kostki przeznaczone do twarzy mają zwykle wyższe nadtłuszczenie niż mydła do ciała.
- Czas dojrzewania. Mydło wytwarzane metodą na zimno powinno dojrzewać kilka tygodni przed sprzedażą.
- Dodatki dopasowane do cery. Glinka i węgiel aktywny dla cery tłustej, owies, mleko kozie i masło shea dla normalnej i lekko suchej.
- Bez drobinek. Pestki, kawa czy sól w kostce mechanicznie drażnią naskórek twarzy.
- Zapach. Wersje bezzapachowe lub z minimalną ilością olejków eterycznych są bezpieczniejsze dla twarzy.
- Zgodność z przepisami. Mydło sprzedawane jako kosmetyk w Unii Europejskiej musi mieć ocenę bezpieczeństwa i spełniać wymogi rozporządzenia kosmetycznego, niezależnie od skali produkcji.
Mydła rzemieślnicze różnią się też formą i zapachem, od artystycznego mydła przypominającego ciasteczko po mydło z cedrem i szałwią. Wygląd i aromat mają jednak drugorzędne znaczenie, gdy kostka ma trafić na twarz. Określenie „naturalny” nie jest prawnie chronione, dlatego warto wiedzieć, jak rozpoznać kosmetyki naturalne po składzie i oznaczeniach na etykiecie.
Najczęstsze błędy przy myciu twarzy mydłem
- Pocieranie twarzy kostką zamiast nakładania piany dłońmi.
- Mycie mydłem dwa razy dziennie przy cerze, która tego nie toleruje.
- Wspólna kostka do twarzy i ciała, na której zostają włosy, resztki balsamów i drobnoustroje.
- Brak toniku i kremu po umyciu.
- Gorąca woda, która dodatkowo usuwa lipidy.
- Łączenie mydła z peelingami i kwasami tego samego wieczoru, co sumuje obciążenie bariery.
- Przekonanie, że naturalne zawsze znaczy łagodne. Olejki eteryczne i zasadowe pH mogą podrażniać.
Mydło rzemieślnicze może być przyjemną częścią pielęgnacji, o ile pasuje do potrzeb skóry, a nie tylko do upodobań. Więcej porad o oczyszczaniu znajdziesz w dziale pielęgnacja twarzy.
Najczęstsze pytania
Czy mydło ręcznie robione wysusza twarz?
Może, bo ma zasadowe pH. Dobrze nadtłuszczone mydło jest łagodniejsze, ale przy cerze suchej i wrażliwej lepiej sprawdzają się syndety o pH zbliżonym do skóry.
Czy mydło naturalne nadaje się do cery trądzikowej?
U części osób z cerą tłustą sprawdza się mydło z glinką, ale przy trądziku, zwłaszcza leczonym retinoidami, lepiej wybrać łagodny żel i skonsultować pielęgnację z dermatologiem.
Czy po umyciu twarzy mydłem trzeba używać toniku?
Nie jest to obowiązkowe, ale kwaśny tonik lub hydrolat pomaga szybciej przywrócić skórze komfort i usuwa resztki osadu mydlanego, zwłaszcza przy twardej wodzie.