Samobadanie piersi to regularne, zwykle comiesięczne oglądanie i badanie piersi dłońmi, które pomaga poznać ich naturalny wygląd i szybciej zauważyć zmiany. Najlepiej wykonywać je kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są najmniej obrzęknięte i tkliwe, a po menopauzie w stałym dniu każdego miesiąca. Samobadanie nie zastępuje badań zleconych przez lekarza, takich jak USG czy mammografia, ale jest ważnym elementem dbania o siebie.
Jak wykonać samobadanie piersi krok po kroku
- Oglądanie przed lustrem. Stań z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała, a potem unieś je nad głowę i oprzyj dłonie na biodrach, napinając mięśnie klatki piersiowej. Zwróć uwagę na kształt i wielkość piersi, zmiany skóry, takie jak wciągnięcie, zaczerwienienie czy skórka pomarańczowa, oraz wygląd brodawek.
- Badanie w pozycji stojącej. Najwygodniej pod prysznicem, na namydlonej skórze. Prawą pierś badaj lewą dłonią i odwrotnie. Trzy środkowe palce trzymaj złączone i płasko, wykonuj małe okrężne ruchy z różnym naciskiem: lekkim, średnim i mocnym.
- Badanie w pozycji leżącej. Połóż się, pod łopatkę badanej strony podłóż poduszkę, a rękę unieś za głowę. Zbadaj całą pierś systematycznie, na przykład pionowymi pasami lub spiralnie od zewnątrz do brodawki.
- Pachy i okolice obojczyków. Zbadaj dołki pachowe i okolice nad obojczykami, gdzie znajdują się węzły chłonne.
- Brodawki. Delikatnie uciśnij brodawkę i sprawdź, czy nie pojawia się wydzielina.
Piersi u wielu osób są naturalnie nieco niesymetryczne i mają wyczuwalną, grudkowatą strukturę gruczołu, dlatego celem nie jest szukanie idealnej gładkości, tylko zauważenie tego, co nowe. W ciąży i podczas karmienia piersi zmieniają się szybko, a każdą wątpliwość warto omówić z ginekologiem lub położną. Warto też pamiętać, że rak piersi, choć rzadko, występuje również u mężczyzn, więc nowy guzek w okolicy brodawki u mężczyzny także wymaga konsultacji.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Większość zmian wykrywanych w piersiach to zmiany łagodne, na przykład torbiele czy gruczolakowłókniaki, ale każdą nową zmianę powinien ocenić lekarz. Umów się na wizytę, jeśli zauważysz:
- nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą,
- zmianę kształtu lub wielkości jednej piersi,
- wciągnięcie skóry lub brodawki, pomarszczenie skóry, skórkę pomarańczową,
- zaczerwienienie, owrzodzenie lub łuszczenie się skóry brodawki,
- wydzielinę z brodawki, zwłaszcza krwistą, niezwiązaną z karmieniem piersią,
- utrzymujący się ból jednego miejsca, niezwiązany z cyklem.
Ginekolog podczas wizyty kontrolnej powinien zbadać piersi, a w zależności od wieku i czynników ryzyka zleca się USG piersi lub mammografię. W Polsce działają programy profilaktyczne obejmujące mammografię dla kobiet w określonych grupach wiekowych. Osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym, na przykład gdy rak piersi lub jajnika wystąpił u bliskich krewnych, powinny porozmawiać z lekarzem o wcześniejszych badaniach i ewentualnym poradnictwie genetycznym.
Do zdrowych nawyków zalicza się też ruch, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i ograniczenie alkoholu. Obawy, że antyperspiranty lub biustonosze z fiszbinami powodują raka piersi, nie mają potwierdzenia w badaniach naukowych.
Samobadanie łatwo połączyć z nakładaniem balsamu na dekolt, który zimą bywa przesuszony; więcej o tym w poradniku o pielęgnacji skóry w zimowym mieście. Jeśli przy wyborze balsamów zwracasz uwagę na skład i etykę marki, przyda się tekst o tym, czym różnią się kosmetyki wegańskie od produktów cruelty-free. Więcej tekstów znajdziesz w kategorii boxy kosmetyczne.
Najczęstsze pytania
Kiedy najlepiej wykonywać samobadanie piersi?
Kilka dni po zakończeniu miesiączki, a po menopauzie w stałym dniu każdego miesiąca.
Czy samobadanie wystarczy zamiast mammografii lub USG?
Nie. Samobadanie uzupełnia badania profilaktyczne, ale ich nie zastępuje. O częstotliwości badań obrazowych decyduje lekarz.